เมื่อพูดถึง
“ชีส” หลายคนอาจนึกถึงมอสซาเรลล่าชีสที่ยืดเป็นเส้นบนหน้าพิซซ่า
เชดดาร์ชีสที่มีรสชาติเข้มข้น หรือริคอตต้าชีสเนื้อนุ่มที่นิยมนำไปประกอบอาหารและขนมหวาน
แต่เคยสงสัยหรือไม่ว่า เหตุใดน้ำนมซึ่งมีลักษณะเป็นของเหลว
จึงสามารถเปลี่ยนเป็นชีสที่มีรูปร่าง รสชาติ และเนื้อสัมผัสแตกต่างกันได้มากมาย คำตอบของคำถามนี้เกี่ยวข้องกับหลักการทางวิทยาศาสตร์อาหาร
โดยเฉพาะคุณสมบัติของโปรตีนนม การเปลี่ยนแปลงความเป็นกรด การควบคุมอุณหภูมิ
และกระบวนการแปรรูป ซึ่งล้วนมีบทบาทสำคัญในการกำหนดลักษณะของชีสแต่ละชนิด
ชีสเกิดขึ้นจากอะไร?
หากอธิบายให้เข้าใจง่าย การผลิตชีสคือการทำให้โปรตีนบางส่วนในน้ำนมรวมตัวกันเป็นก้อน แล้วแยกของเหลวบางส่วนออกไป โดยโปรตีนสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการผลิตชีสคือ เคซีน (Casein) ซึ่งเป็นโปรตีนหลักในน้ำนม ในการผลิตชีสส่วนใหญ่ เมื่อมีการปรับสภาวะที่เหมาะสม เช่น การเพิ่มความเป็นกรด หรือการเติมเอนไซม์สำหรับผลิตชีส โปรตีนเคซีนจะรวมตัวกันจนเกิดเป็นก้อนนม เรียกว่า เคิร์ด (Curd) ส่วนของเหลวที่แยกออกมาเรียกว่า เวย์ (Whey)ส่วนของเหลวที่แยกออกมาเรียกว่า เวย์ (Whey) จากนั้นจึงนำก้อนนมไปผ่านกระบวนการต่าง ๆ เช่น การตัด การแยกเวย์ การให้ความร้อน การขึ้นรูป หรือการบ่ม ขึ้นอยู่กับชนิดของชีสที่ต้องการผลิต จึงกล่าวได้ว่า ชีสแต่ละชนิดมีจุดเริ่มต้นที่คล้ายกัน แต่รายละเอียดของกระบวนการผลิตคือสิ่งที่สร้างเอกลักษณ์ให้แตกต่างกัน

ภาพ ก้อนนม (Curd) และเวย์ (Whey) ระหว่างกระบวนการผลิตชีส
ทำไมชีสบางชนิดนุ่ม
บางชนิดแข็ง และบางชนิดยืดได้
ความแตกต่างของเนื้อสัมผัสชีสเกิดจากหลายปัจจัย
โดยเฉพาะปริมาณความชื้น ความเป็นกรด อุณหภูมิ และวิธีการผลิต ชีสที่มีความชื้นสูงมักมีเนื้อนุ่ม
ขณะที่ชีสที่ผ่านการแยกน้ำออกมากขึ้นมักมีเนื้อแน่นกว่า
ชีสบางชนิดสามารถรับประทานได้หลังผลิตเสร็จโดยไม่จำเป็นต้องบ่มเป็นเวลานาน
ส่วนบางชนิดต้องผ่านการบ่มเพื่อพัฒนารสชาติ กลิ่น และเนื้อสัมผัส นอกจากนี้
ชีสบางชนิดยังผ่านกระบวนการพิเศษ เช่น การนำก้อนนมที่มีความเป็นกรดเหมาะสมมาผ่านความร้อน
แล้วนวดและยืด ทำให้เกิดโครงสร้างเนื้อชีสที่มีลักษณะเป็นเส้นใยและมีความยืดหยุ่น
ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญของมอสซาเรลล่าชีส
1. มอสซาเรลล่าชีส (Mozzarella Cheese)
มอสซาเรลล่าเป็นชีสที่หลายคนรู้จักจากเมนูพิซซ่า
เพราะสามารถหลอมละลายและยืดเป็นเส้นเมื่อได้รับความร้อน
โดยเฉพาะมอสซาเรลล่าชนิดความชื้นต่ำที่นิยมใช้สำหรับทำพิซซ่า
ความพิเศษอยู่ที่กระบวนการนวดและยืดก้อนนมด้วยความร้อน
ทำให้เกิดโครงสร้างและเนื้อสัมผัสที่เป็นเอกลักษณ์
2. ริคอตต้าชีส (Ricotta Cheese)
ริคอตต้าเป็นชีสที่มีเนื้อนุ่ม
เป็นเม็ดละเอียด และมีรสชาติค่อนข้างอ่อน นิยมนำไปใช้ในอาหารคาวและขนมหวาน
โดยริคอตต้าแบบดั้งเดิมผลิตจากเวย์ที่เหลือจากการผลิตชีสบางชนิด
นำมาให้ความร้อนเพื่อแยกโปรตีนที่เหลืออยู่ ปัจจุบันยังมีการผลิตชีสลักษณะริคอตต้าจากนมโดยตรง
หรือจากส่วนผสมของนมและเวย์
โดยอาศัยความร้อนร่วมกับการปรับความเป็นกรดเพื่อช่วยให้โปรตีนรวมตัวกัน
3. เชดดาร์ชีส (Cheddar Cheese)
เชดดาร์เป็นชีสที่มีเนื้อแน่นและรสชาติแตกต่างกันตามระยะเวลาการบ่มและกระบวนการผลิต
โดยมีขั้นตอนเฉพาะที่เรียกว่า Cheddaring ซึ่งช่วยควบคุมความชื้นและพัฒนาโครงสร้างของเนื้อชีส
ก่อนนำไปขึ้นรูปและบ่มเพื่อพัฒนารสชาติ กลิ่น และเนื้อสัมผัส
ทำให้เชดดาร์มีตั้งแต่รสชาติอ่อนไปจนถึงเข้มข้น

ภาพ ลักษณะของมอสซาเรลล่า ริคอตต้า และเชดดาร์ชีส
การผลิตชีสไม่ใช่แค่เรื่องของรสชาติ
นอกจากกระบวนการที่ทำให้ชีสแต่ละชนิดมีเอกลักษณ์แล้ว คุณภาพและความปลอดภัยของอาหารก็เป็นสิ่งสำคัญ ตั้งแต่การคัดเลือกน้ำนม การควบคุมอุณหภูมิระหว่างการผลิต ไปจนถึงความสะอาดของเครื่องมือและสถานที่ รวมถึงการเก็บรักษาอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะชีสสดที่มีความชื้นสูง ซึ่งมักมีอายุการเก็บรักษาสั้นกว่าชีสบ่มบางประเภท การผลิตชีสที่มีคุณภาพจึงต้องอาศัยทั้งความรู้ทางวิทยาศาสตร์อาหาร ความเข้าใจในกระบวนการผลิต และการควบคุมคุณภาพในทุกขั้นตอน
จากองค์ความรู้สู่การลงมือปฏิบัติจริง
ความรู้เกี่ยวกับการผลิตชีสไม่ได้จำกัดอยู่เพียงตำราหรือห้องเรียน แต่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารและถ่ายทอดทักษะให้แก่ผู้สนใจได้ โครงการปฏิบัติการอาหารแปรรูป มหาวิทยาลัยสวนดุสิต เป็นหน่วยงานที่นำองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีอาหารมาเชื่อมโยงกับการฝึกปฏิบัติจริง ผ่านกิจกรรมการเรียนรู้และการถ่ายทอดเทคโนโลยีการแปรรูปอาหาร รวมถึงการผลิตชีส เพื่อให้ผู้เรียนและผู้สนใจได้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างวัตถุดิบ กระบวนการผลิต และคุณภาพของผลิตภัณฑ์
ภาพ กิจกรรมการฝึกอบรมของโครงการปฏิบัติการอาหารแปรรูป
ชีสหนึ่งชิ้น
มีเรื่องราวมากกว่าที่คิด
จากน้ำนมธรรมดาสู่ชีสหลากหลายชนิด
จะเห็นได้ว่าอาหารที่เราคุ้นเคยในชีวิตประจำวันมีความรู้ทางวิทยาศาสตร์ซ่อนอยู่เสมอ
ไม่ว่าจะเป็นการทำให้โปรตีนนมจับตัว การควบคุมความชื้น หรือการบ่มเพื่อพัฒนารสชาติ
ทุกขั้นตอนล้วนมีเหตุผลและส่งผลต่อคุณภาพของผลิตภัณฑ์ เพราะเบื้องหลังอาหารหนึ่งชิ้น
ไม่ได้มีเพียงวัตถุดิบและรสชาติ แต่ยังมีองค์ความรู้ ความคิดสร้างสรรค์
และความใส่ใจในทุกขั้นตอนการผลิต
ความคิดเห็น
ยังไม่มีความคิดเห็น
เข้าสู่ระบบ เพื่อแสดงความคิดเห็น